Psychische wonden
Mij overkomt dat niet
In het “normale,” alledaagse leven zijn levensgevaarlijke situaties meestal afwezig. Mensen denken er misschien wel eens aan, maar niet echt. De meesten hebben de gedachte “dat overkomt mij niet”. We beseffen dat we als EHBO’er in aanraking kunnen komen met slachtoffers van ernstige ongevallen of met mensen die acuut ziek worden. Dat kunnen ook onze naasten zijn. In alle gevallen zullen we zo goed mogelijk eerste hulp willen verlenen. Maar we staan niet of nauwelijks stil bij de emotionele gevolgen voor onszelf. Dat is natuurlijk wel zo prettig. Het leven wordt immers ondraaglijk als we ons hiermee continu moeten bezighouden.
Psychische wond
De confrontatie met aangrijpende of schokkende gebeurtenissen vernietigt de gedachte dat wij beheersing hebben over ons bestaan. Vanzelfsprekende veiligheid is ineens een “illusie” gebleken. Plotsklaps staan we oog in oog met de dood of zien we bijvoorbeeld hoe anderen ernstig letsel oplopen. De klap die dat geeft, wordt weleens vergeleken met een “psychische wond”. Zoals bij een fysieke wond lichamelijke pijn optreedt, voelen mensen bij een “psychische wond” geestelijke pijn. En bij de één is deze “wond” groter dan bij de ander, want iedereen heeft zijn eigen ervaringen. Het herstel van een psychische wond lijkt dan ook veel op het herstel van een lichamelijke wond. Het vraagt aandacht en verzorging en het litteken blijft, zeker als de “psychische wond” groot was, nog enige tijd zichtbaar en gevoelig.
Ermee bezig blijven
Hoe ziet het genezingsproces van een psychische wond er nu ongeveer uit? Dat de wereld plotsklaps wél levensbedreigend is en er doden en gewonden vallen, is moeilijk te accepteren. Het is alsof je letterlijk niet kunt geloven dat “het” is gebeurd. Daarom blijven mensen ermee bezig: ze praten er veel over omdat ze er “vol” van zijn; ze hebben allerlei nare herinneringen die zij niet van zich af kunnen zetten; of zij hebben nachtmerries over wat zij hebben gedaan, gezien, gehoord en geroken. Het lijkt alsof ze de gebeurtenis, ook al is die feitelijk voorbij, telkens opnieuw beleven of herbeleven.
Bang zijn
Na een schokkende gebeurtenis zijn mensen vaak veel waakzamer en angstiger dan normaal!. Harde of plotselinge geluiden waar mensen voorheen niet op reageerden, roepen nu intense (lichamelijke) schrikreacties op.
Vermoeid gevoel
Het lichaam kan ook reageren op “psychische wonden”. Zo kunnen klachten ontstaan als: vermoeidheid, hoofdpijn, misselijkheid, slapeloosheid, lusteloosheid, buikpijn en een gevoel van constante gespannenheid.
Verlies geduld en concentratie
Het zal geen verbazing wekken dat mensen met “psychische wonden” gemakkelijker dan “normaal” hun geduld verliezen. Bij de minste of geringste tegenslag of een “verkeerde” opmerking door vrienden of collega’s reageert men geprikkeld. De vermoeidheid gaat ook ten koste van hun eigen concentratievermogen. Ze maken veel eerder allerlei fouten of weten ineens niet meer waar ze precies mee bezig waren.
Normale zaak
Sommige mensen merken na een aangrijpende gebeurtenis niets bijzonders. Anderen ervaren één of meer van bovenstaande reacties. Dat zijn op zich normale reacties op het meemaken van een abnormale gebeurtenis. Bij een goede verwerking van een schokkende ervaring zal de “psychische wond” genezen en zullen de verschijnselen langzamerhand afnemen. Verwerken is wel iets anders dan vergeten, wegstoppen of ontkennen.
Afleiding zoeken
Mensen bezitten een natuurlijk afweermechanisme tegen een overbelasting aan pijnlijke gedachten en gevoelens. Door er niet over te praten, hard te gaan werken of op een andere wijze afleiding te zoeken, kunnen ze “op adem komen”. Zo zijn ze in staat om herinneringen aan de calamiteit te vermijden. En dat is wel zo nuttig en prettig. Tenminste, zolang het niet bij vermijden blijft!
Praten helpt
Door het wegstoppen, ontkennen of het verzwijgen van de ervaringen, gedachten en gevoelens worden ze niet verwerkt. Zoals een gewone wond moet ook een “psychische wond” worden verzorgd. Door er met anderen over te praten gebeurt dat. Het is een goede manier om spanningen, verdriet en nare gedachten kwijt te raken. Platen lucht op. net zoals huilen. En dat gaat natuurlijk niet in één keer, zoals een gewone wond ook niet binnen één dag is genezen.
Aandacht vanuit de omgeving
Daarom is serieuze aandacht vanuit de omgeving zo belangrijk. Mensen die de tijd nemen om te luisteren naar het verhaal van de hulpverleners die betrokken zijn geweest bij een schokkende gebeurtenis. Anderen die op een niet-sensationele manier vragen stellen over wat er is gebeurd, hoe het gaat of wat er te gebeuren staat. Kortom, dat mensen begrip tonen en erkenning geven.